Home / خبرهای تخصصی پریودونتولوژی و ایمپلنتولوژی / هورمون های جنسی و سلامت پریودنتال

هورمون های جنسی و سلامت پریودنتال

۲۳ اکتبر ۲۰۲۰- تغییر در سطح هورمون های جنسی با شروع و پیشرفت بیماری پریودنتال همراه است. دکتر Ali Çekici، دانشیار گروه پریودنتیکس در دانشکده دندانپزشکی دانشگاه استانبول در ترکیه ، اخیراً وبیناری در این زمینه ارائه داد. سخنرانی وی، به ویژه در رابطه با مشکلات پریودنتال در دوران حاملگی، مورد توجه ویژه ی جامعه بین المللی دندانپزشکی قرار گرفت. دکتر Çekici در گفتگو با  دنتال تریبون بین المللی، بر اهمیت در نظر گرفتن هورمون های جنسی هنگام برنامه ریزی و ارائه ی مراقبت های پریودنتال تاکید کرد.

دکترÇekici ، دوره های خاصی از زندگی که طی آن تغییرات هورمون جنسی بر بافت پریودنتال تأثیر می گذارد، کدامند؟

هورمون های جنسی نقشی اساسی در زندگی فرد از نظر رشد، ترمیم و پاسخ میزبان به عفونت ها دارند. مدت هاست که دانشمندان می دانند هورمون های جنسی ممکن است اثرات بالقوه ای بر بافت دهان، به طور عمده بافت پریودنتال مانند لثه و استخوان آلوئول، داشته باشند. دوره های خاصی از زندگی وجود دارد که سطح هورمون های جنسی به طور فیزیولوژیکی افزایش یا کاهش می یابند. از آنجایی که این تغییرات فیزیولوژیکی هستند، نباید تأثیرات آن بر بافت دهان را پاتولوژی یا بیماری دانست. بلوغ، چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی عمده ترین دوره های زندگی هستند که در طی آن سطح هورمون های جنسی به شدت تغییر می کند. همچنین تغییرات سطح تستوسترون در مردان ممکن است بر بافت دهان تأثیر گذارد.

چگونه تغییرات در سطح هورمون های جنسی در دوره های مختلف زندگی بر سلامت دهان و دندان تأثیر می گذارد؟

هورمون های جنسی توانایی تغییر تعادل بافت دهان را به روش های خاص دارند. یکی از این موارد تغییر در میکروفلور دهان است. به عنوان مثال، یکی از باکتری های بیماری زای پریودنتال، Prevotella intermedia ، است که می تواند از استروژن و پروژسترون به عنوان یک فاکتور رشد استفاده کند. همچنین، رفتار انواع سلول های دهان به دلیل نوسانات در سطح هورمون های جنسی تغییر می کند. سلول های اپیتلیال، فیبروبلاست ها و سلول های سیستم ایمنی بدن، به ویژه، در صورت افزایش سطح استروژن و پروژسترون می توانند متفاوت عمل کنند.

آیا هر خانمی در دوران بارداری خود بیماری پریودنتال را تجربه می کند؟

تورم لثه در زنان باردار یا خونریزی لثه در هنگام مسواک زدن یا حتی فقط هنگام خوردن غذا، بسیار شایع است. در دوران بارداری، به دلیل افزایش چشمگیر سطح استروژن و پروژسترون، سلولهای اپیتلیال لثه واکنش غیرمعمولی را از خود نشان می دهند. آنها بیش از حد به باکتری های بیوفیلم دندان واکنش نشان می دهند و همین واکنش شدید باعث تورم لثه می شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، توصیه می شود به وب سایت کمپین فدراسیون اروپایی پریودنتولوژی (EFP)، در مورد بهداشت دهان و بارداری که شامل اینفوگرافی، بروشور، انیمیشن و بسیاری از اطلاعات دیگر برای متخصصان دندانپزشکی و بیماران است، مراجعه کنید. در این وب سایت امکان مشاوره نیز وجود دارد.

لازم است بدانید که اگر سلامت دهان و دندان یک زن قبل از بارداری خوب باشد، تاثیرات نوسانات هورمون جنسی بر بافت پریودنتال جزئی خواهد بود. اما اگر زن هنگام باردار شدن دچار التهاب مداوم بافت پریودنتال باشد، عواقب شدیدی را تجربه خواهد کرد، که به طور بالقوه منجر به بزرگ شدن لثه و تومورهای خوش خیم لثه (گرانولوم پیوژنیک[۱]) می شود.

زمان مناسب برای درمان بیماری پریودنتال در زنان باردار چیست؟

اگر یک زن باردار در طول بارداری از بیماری پریودنتال رنج می برد، باید این بیماری تحت کنترل قرار گیرد، نه تنها برای تسکین ناراحتی ناشی از بیماری، بلکه برای جلوگیری از عواقب نامطلوب التهاب فعال پریودنتال بر بارداری مانند وزن کم هنگام تولد و زایمان زودرس. علاوه بر این، بیماری شدید پریودنتال ممکن است داشتن یک رژیم غذایی متعادل و سالم را برای زن باردار سخت کند یا برای او در مصرف مواد غذایی سالم محدودیت هایی را ایجاد نماید، که ممکن است بر سلامتی او و نوزادش تأثیر گذارد. زمان درمان به همان اندازه مهم است. سه ماهه ی دوم بارداری برای اقدامات دندانپزشکی ایمن شناخته شده است، اما، با توجه به شدت بیماری، درمان پریودنتال ممکن است در برخی موارد شدید، بلافاصله پس از مشاوره با متخصص زنان و زایمان شروع شود.

آیا درمان پریودنتال باید با توجه به چرخه قاعدگی برنامه ریزی شود؟

تغییرات سطح هورمون های جنسی در طول چرخه قاعدگی تأثیر فیزیولوژیکی مداومی بر بافت پریودنتال دارد. برخی از زنان ممکن است در دوران قاعدگی ناراحتی عمده ای را تجربه کنند. همچنین خطر زخم های آفتی در دوران قاعدگی افزایش می یابد. اثرات مشابه ممکن است با استفاده از داروهای ضد بارداری خوراکی دیده شود. با این حال، هیچ مدرکی وجود ندارد که ما از درمان دندانپزشکی یا پریودنتال در فاز قاعدگی اجتناب کنیم. همیشه باید در نظر داشت که، با داشتن یک حفره ی دهان سالم، تاثیر نوسانات هورمونی بر سلامت پریودنتال کم خواهد بود.

آیا ترمیم استخوان آلوئول در زنان یائسه تغییر می کند؟ درمان جایگزینی هورمون چه تاثیری بر دوره ی بهبودی دارد؟

مطالعات متعددی به بررسی ارتباط پوکی استخوان و تحلیل استخوان آلوئولار، با بیماری پریودنتال پرداخته اند. آنچه می توانیم بگوییم این است که در دوره ی یائسگی، کاهش ناگهانی سطح هورمون های جنسی با تمایل به از دست دادن توده استخوانی در طول زمان مرتبط است. اما همه ی زنان یائسه از استئوپنی(کاهش تراکم استخوان) یا استئوپروز(پوکی استخوان یا کاهش توده ی استخوانی) رنج نمی برند.

در مورد پوکی استخوان، ترابکولهای استخوانی نازک می شوند و این احتمال وجود دارد-اما اثبات نشده است- که تحلیل استخوان آلوئول در صورت وجود بیماری پریودنتال، راحت تر رخ دهد.

ترمیم استخوان در دوران یائسگی به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار نمی گیرد. البته باید در نظر داشت که در مورد پوکی استخوان، یکی از روش های درمانی شامل استفاده از داروهای بیس فسفونات به صورت خوراکی یا داخل وریدی است که تأثیرات شدیدی بر متابولیسم استخوان خواهد داشت.

چگونه تغییرات سطح تستوسترون بر بافت پریودنتال تأثیر می گذارد؟

تحقیقات نشان می دهد، هنگامی که سطح تستوسترون بالا باشد، در حضور التهاب پریودنتال، تحلیل استخوان آلوئول بیشتر می شود. وقتی سطح تستوسترون کاهش می یابد، چنین تاثیری مشاهده نمی شود. اگر هیچ التهابی در بافت پریودنتال وجود نداشته باشد و سلامت دهان خوب باشد، در این صورت سطح تستوسترون تفاوتی در تغییر سطح استخوان آلوئولار ایجاد نمی کند.

وبینار اخیر شما در مورد تأثیر هورمون های جنسی بر سلامت پریودنتال بخشی از سری جلسات EFP Perio  بود. واکنش سایر متخصصان دندانپزشکی به این وبینار چگونه بود؟

شرکت در جلسات EFP Perio به من فرصتی داد تا دانش و افکار خود را با همکارانم در بیش از ۵۵ کشور جهان به اشتراک بگذارم. برای من، ارتباط با چنین جمعیت متنوعی از سراسر جهان، به خصوص در زمانی که مردم تحت تأثیر همه گیری SARS-CoV-2 قرار گرفته اند، واقعاً هیجان انگیز بود. وبینار من، با عنوان ” مشکلات پریودنتال در دوران بارداری” بسیار مورد توجه قرار گرفت و سوالات زیادی را ایجاد کرد. این قطعاً یک تجربه عالی برای من بود و صمیمانه امیدوارم که برای حاضران نیز همینطور بوده باشد.

جلسات EFP Perio یک ابتکار جدید است، در مورد آن چه می توانید به ما بگویید؟

من ششمین سخنران منتخب توسط EFP ، برای شرکت در این سری از وبینارهای زنده بودم. شرکت در این وبینارها برای همه متخصصان دندانپزشکی امکان پذیر است. این وبینارها بر روی موضوعات مرتبط با پریودنتولوژی و دندانپزشکی ایمپلنت تمرکز دارند. EFP این برنامه را از ماه اکتبر مجددا از سر می گیرد و این یک فرصت درجه یک برای دندانپزشکان، دانشمندان و دانشجویان برای تکمیل یا به روزرسانی آموزش های خود است.

منبع:

https://www.dental-tribune.com/news/interview-sex-hormones-and-periodontal-health/


[۱] pyogenic granulomas