لیزرهای بافت سخت در دندانپزشکی

نویسنده : AKshima Sahi

لیزر[۱] (تقویت نور به روش گسیل القایی تابش) کاربردهای گسترده ای در دندانپزشکی دارد. لیزرهای بافت سخت دندان در درجه اول برای پیشگیری از حفره ها، سفید کردن دندانها، برداشتن مواد پر کننده ی ناخواسته، مدولاسیون رشد، درمان حساسیت دندان و همچنین برای تشخیص مشکلات دندانی استفاده می شوند. در طول دو دهه ی گذشته، استفاده از لیزرها از نظر کارآیی، دقت و رهایی از درد در درمانهای پیچیده ی دندان، اثربخشی خود را نشان داده است.

انواع لیزرهای مورد استفاده در دندانپزشکی

پروسیجرهای مختلفی با استفاده از لیزرها در دندانپزشکی انجام می شود. لیزرها به روشهای مختلفی طبقه بندی می شوند، اما به طور گسترده، آنها به صورت زیر طبقه بندی می شوند:

  • بر اساس مدیوم یا محیط فعال لیزر: گاز یا جامد
  • بر اساس کاربرد آن در بافتهای مختلف
  • کاربرد آنها در بافتهای سخت یا نرم
  • بر اساس دامنه ی طول موج

انواع لیزر

لیزر دی اکسید کربن (CO2)

طول موج لیزر CO2 توسط آب (تشکیل دهنده ی بافتهای بیولوژیکی)، بخوبی جذب می شود که باعث از بین رفتن سریع بافت نرم با حداقل نفوذ می شود. لیزر CO2 دارای جذب بالایی در بافت است. با این حال، به دلیل آسیب بزرگی که به بافت سخت وارد می کند و گران بودن آن ترجیح داده نمی شود.

لیزر اربیوم

لیزرهای اربیوم بسته به طول موج دو نوع هستند: لیزرهایEr, Cr: YSGG  یا(yttrium scandium gallium garnet) ، لیزرهایEr: YAG  یا ( yttrium aluminum garnet). تا کنون، این لیزرها امیدوار کننده ترین نتایج را برای استفاده در مشکلات مربوط به بافت های سخت دندانی ارائه داده اند.

لیزر گارنت آلومینیومی ایتریم نئودیمیوم (Nd: YAG)

لیزرهای Nd: YAG به طور مؤثر توسط بافتهای دارای رنگدانه جذب می شوند، از این رو در درجه اول برای جراحی های بافت نرم مورد استفاده قرار می گیرند.

لیزر دیود

لیزر دیود از آلومینیوم، آرسنید، گالیم و به ندرت ایندیوم تشکیل شده است که در مجموع طول موج های لیزری را ایجاد می کنند.

اصول عملکرد لیزر

لیزر نوری تک رنگ است که در اصل از سه قسمت تشکیل شده است:

یک منبع انرژی

منبع انرژی، انرژی را (از جمله جریان الکتریکی) در سیستم از طریق یک دستگاه (به عنوان مثال کویل برقی) سوق می دهد.

یک مدیوم یا محیط فعال لیزر

انرژی حاصل از منبع به یک محیط فعال منتقل می شود که بین تشدیدگرهای نوری قرار می گیرد. این منجر به انتشار فوتون می شود. خواص لیزر مانند طول موج وابسته به نوع مدیومی (مانند گاز ، کریستال ، نیمه هادی) است که مورد استفاده قرار می گیرد.

رزوناتور یا تشدیدگر

فوتونهای ساطع شده قبل از انتشار و تابش به هدف، باید تقویت شوند. این کار با انعکاس رفت و برگشتی مکرر فوتونها در بین رزوناتورها (به عنوان مثال دو یا سه آینه) از طریق محیط فعال لیزر صورت می گیرد.

در جراحی دندان، لیزر به قسمت مورد نظر یا ناحیه ی هدف در بافت از طریق کابل فیبروپتیک(هدایت کننده ی توخالی موج لیزر) یا بازوی مفصلی هدایت می شود.

هنگامی که بافت، لیزر را جذب می کند دمای آن افزایش می یابد که منجر به اثرات فتوشیمیایی می شود. اما، این تأثیر به میزان آب منطقه ی هدف در بافت مورد نظر بستگی دارد. هنگامی که درجه حرارت به بیش از ۱۰۰ درجه می رسد، آب موجود در بافت هدف شروع به تبخیر شدن می کند. این پروسه به عنوان ablation[2] شناخته می شود.

کاربردهای لیزر در بافت سخت دندانی

ترمیم های دندانی و پیشگیری از پوسیدگی

لیزر آرگون، نور آبی قابل رویت با شدت زیادی را منتشر می کند، که توانایی شروع فرایند فوتوپلیمر سازی پر کننده های دندانی با لایت کیور را دارد. پر کننده های دندانی لایت کیور، مواد همرنگ دندان هستند و به کمک نور آبی با شدت زیاد به سطح دندان می چسبند. گذشته از آن، لیزر آرگون توانایی بسیار خوبی در تغییر خواص سطحی عاج و مینای دندان دارد که از دندان در برابر حفره ها محافظت می کند.

فلورسانس لیزر

در بعضی مواقع در درمانهای ارتودنسی لکه های سفید خاصی بعد از برداشتن وسایل ثابت ارتودنسی بر روی دندانها ایجاد می شود. این لکه های سفید در نتیجه ی دمینرالیزاسیون ایجاد می شوند. استفاده از لیزرها سبب بر طرف شدن این لکه ها و معکوس شدن دمینرالیزاسیون می شود.

حذف ترمیم و آماده سازی حفره

از لیزرEr: YAG ، برای از بین بردن پوسیدگی از قسمتهای مینا و عاج دندان از طریق فرآیند ابلیشن بدون آسیب رساندن به پالپ دندان استفاده می شود، Er: YAG همچنین می تواند در آماده سازی حفره برای پر کردن دندان با مواد ترمیم کننده مورد استفاده قرار گیرد.

همچنین در صورت نیاز به برداشتن پرکردگی دندان، Er: YAG  می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

اچینگ

اچینگ تکنیکی است که در آن یک سطح مینای صاف به سطحی نامنظم و زبر تبدیل می شود.

اچ کردن با اسید روشی معمول است که در طی ترمیم دندان مورد استفاده قرار می گیرد. اما ، لیزرهای Er: YAG  به عنوان جایگزینی برای استفاده از اسید در پروسه ی اچینگ، شناخته شده اند.

رفع حساسیت دندانی

استفاده از Er: YAG ، نتایج خوبی را در درمان حساسیت دندانی ارائه کرده است. Er: YAG در مقایسه با درمان های معمول در هنگام درمان ناحیه ی سرویکال دندان که دارای حساسیت زیادی است، موثرتر و ماندگار تر است.

تشخیص مشکلات دندانی

لیزرها بر اساس تغییرات اپتیک، و تعیین مشخصات سطح دندان و ترمیم های دندانی، تشخیص بیماریهای مختلف دندانی مانند پوسیدگی را ممکن کرده اند.

مدولاسیون رشد

اسکنر لیزری از طریق تصاویر ۳ بعدی با کیفیت بالا می تواند جزئیاتی از نمای ساختارهای استخوانی را در طی مراحل مختلف رشد و توسعه، ارائه دهد.

این تصاویر سه بعدی غیر مخرب از ساختارهای دهان و دندان همچنین در تجزیه و تحلیل نتایج بالینی در درمان های دندانپزشکی مفید هستند.

مزایا و معایب لیزر

کاربردهای لیزر در زمینه ی دندانپزشکی همچنان در حال ظهور است. استفاده از لیزر درد را کاهش می دهد، احتمال ابتلا به عفونت های باکتریایی را به حداقل می رساند و باعث بهبودی سریع در طول درمان بافت های سخت می شود.

همچنین ممکن است بیماران خونریزی کمتری را تجربه کنند، به هیچگونه بخیه ای نیاز ندارد و بافت ها در مقایسه با روش های معمولی سریع تر بازسازی می شوند.

بیماران همچنین در بیشتر مراحل دندانپزشکی بافت سخت اضطراب کمتری را تجربه می کنند. با این حال ، لیزرها اشکالاتی خاصی دارند که از جمله می توان به محدودیت در رسیدن به تمام مناطقی که نیاز به معالجه دارد، آسیب بافتی و هزینه ی بالای آن اشاره کرد.

منابع:

https://www.news-medical.net/health/Hard-Tissue-Lasers-in-Dentistry.aspx

 

[۱] Light Amplification by the Stimulated Emission of Radiation

[۲] ابلیشن: کَند و سوز یا آبلاسیون فرایند جدا کردن ماده از سطح به واسطه ی تبخیر، تراش یا فرسایش است. کند و سوز لیزری، جداسازی بافت‌های زیستی سطحی یک نوع از این فرایند است.